سازمان غذا و دارو روز ۶ تیر ۱۴۰۵ اعلام کرد مکمل ورزشی با نشان تجاری ON، یعنی همان پروتئین وی آپتیموم نوتریشن که تقریبا در هر باشگاهی یک قوطی اش پیدا می شود، هیچ مجوزی از اداره کل فرآورده های طبیعی، سنتی و مکمل ندارد. خبر در چند خبرگزاری منتشر شد و بعد فراموش شد. ولی معنی اش برای کسی که ماهی چند صد هزار تومان پای مکمل می دهد، دقیقا چیست؟
هشدار دقیقا چه گفت
متن اطلاعیه کوتاه بود. سازمان گفت این محصول «بدون هرگونه مجوز» از اداره کل فرآورده های طبیعی، سنتی، مکمل و شیرخشک است، از مسیرهای غیررسمی وارد و توزیع شده، و چون ثبت رسمی ندارد اساسا ارزیابی کیفیت آن موضوعیت پیدا نمی کند. توصیه هم همان توصیه همیشگی بود: مکمل را فقط از داروخانه و مراکز مجاز بخرید و کد اصالت روی بسته را در سامانه تیتک استعلام کنید.
نکته مهم در همان جمله آخر است. سازمان نگفت محتویات قوطی سم است. گفت مسئولیتی نمی پذیرد.
«مجوز ندارد» با «تقلبی است» یکی نیست
این جایی است که بیشتر مطالب فارسی درباره این خبر اشتباه می کنند، و مکمل فروشی ها هم دلیلی ندارند اصلاحش کنند.
آپتیموم نوتریشن یک برند واقعی آمریکایی است که در بازار جهانی سابقه دارد. نبود مجوز ایرانی یعنی این محصول از کانال رسمی وارد نشده، پرونده ثبت در سازمان ندارد، و هیچ نهادی در ایران پشت محتویات آن قوطی نایستاده. یعنی اگر قوطی ای که خریدید پر از آرد سویا و آمینوی ارزان باشد، شکایت شما جایی ثبت نمی شود، چون از نظر سیستم آن محصول اصلا وجود ندارد.
پس دو چیز جداست: کیفیت برند در مبدا، و قابل پیگیری بودن قوطی ای که در تهران خریدید. مورد دوم است که غایب است، و مورد دوم همان چیزی است که هزینه اش را شما می دهید. جعل بسته برندهای پرفروش از قدیم در بازار ایران گزارش شده و دقیقا سراغ همین برندهایی می رود که تقاضایشان بالاست.
استعلام در سامانه تیتک، قدم به قدم
تیتک سامانه ردیابی و اصالت سنجی سازمان غذا و داروست. کار سختی ندارد:
- روی بسته دنبال برچسب اصالت بگردید. معمولا یک لایه پوششی نقره ای دارد که با ناخن کنار می رود و زیرش یک کد چند رقمی است.
- کد را در سامانه تیتک وارد کنید یا از راه پیامک استعلام بگیرید.
- جواب باید نام دقیق محصول، شرکت واردکننده و تاریخ را برگرداند. اگر جواب مبهم بود یا کد قبلا استعلام شده بود، همان جا محصول را برگردانید.
حالا محدودیتی که هیچ فروشنده ای به شما نمی گوید: تیتک تایید می کند که این کد در سیستم ثبت شده است، نه اینکه داخل قوطی چه چیزی ریخته شده. برچسب اصل روی محتوای تقلبی هم ممکن است بچسبد. استعلام حداقل کار است، نه تضمین.
در مکمل بی مجوز چه چیزی پیدا می شود
معاونت های غذا و دارو دانشگاه های علوم پزشکی بارها درباره همین دسته هشدار داده اند: فرآورده های قاچاق و تقلبی در شرایط غیربهداشتی تولید و توزیع می شوند و ممکن است حاوی استروئیدهای عضله ساز، محرک های غیرمجاز و ترکیبات شبه هورمونی باشند که روی برچسب هیچ اشاره ای به آنها نشده.
این فقط مسئله ایران نیست. آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ در فهرست ۲۰۲۶ خود دو ماده را اضافه کرد که مشخصا در مکمل ها و «مواد شیمیایی تحقیقاتی» پیدا شده بودند، و دو محرک دیگر را هم به همین دلیل به فهرست افزود. یعنی ماده فعالی که در قوطی پیش تمرین شماست می تواند چیزی باشد که حتی روی برچسب هم نوشته نشده.
اگر ورزشکار رشته ای هستید که تست دوپینگ دارد، این موضوع برای شما فقط بحث سلامتی نیست. مسئولیت هرچه در بدن شماست با خود شماست، و «نمی دانستم داخل مکمل بود» هیچ جا پذیرفته نشده.
کاری که واقعا باید بکنید
ساده بگویم. پروتئین یک غذاست، نه دارو. اگر روزانه به عدد پروتئین خود می رسید، هیچ اجباری به خرید وی ندارید و این تنها راهی است که ریسک را به صفر می رساند. جدول کالری و پروتئین غذاهای ایرانی را نگاه کنید؛ یک ران مرغ و یک کاسه ماست کاری را می کنند که یک اسکوپ وی می کند، بدون اینکه لازم باشد کد استعلام بگیرید.
اگر باز هم مکمل می خواهید، سه قانون:
- از داروخانه بخرید، نه از یخچال باشگاه و نه از پیج اینستاگرام. فروش مکمل در باشگاه و سوپرمارکت مجاز نیست.
- برچسب فارسی و کد اصالت نداشت، نخرید. مهم نیست فروشنده چه بگوید.
- سراغ مکملی بروید که واقعا شواهد دارد. کراتین مونوهیدرات ارزان ترین و پرمطالعه ترین گزینه است و در مرور ما بر مکمل های دارای پشتوانه علمی جایگاهش را توضیح داده ایم.
و یک هشدار که تعارف ندارد: اگر زیر ۱۸ سال دارید، باردار یا شیرده هستید، یا سابقه بیماری کلیه، کبد یا فشار خون دارید، هیچ مکملی را بدون نظر پزشک شروع نکنید. مکمل بی مجوز برای این گروه ها ریسک متفاوتی دارد، چون اصلا معلوم نیست چه چیزی وارد بدن می شود.
فهرست مکمل های رایج، دوز و کاربردشان در دایره المعارف مکمل مسترجیم آمده است. و اگر هنوز برنامه تمرینی منظمی ندارید، خرید مکمل زودترین کاری است که می توانید انجام دهید و بی فایده ترین؛ اول یک برنامه تمرینی درست بسازید.
پرسش های رایج
سایت استعلام اصالت مکمل کدام است؟
سامانه تیتک سازمان غذا و دارو. کد روی برچسب اصالت را وارد می کنید و مشخصات محصول و واردکننده را می بینید.
مکمل تقلبی در داروخانه هم هست؟
داروخانه ریسک را کم می کند چون زنجیره تامین قابل پیگیری است، ولی به تنهایی تضمین نیست. کد را همان جا و جلوی مسئول فنی استعلام کنید.
مکمل خارجی بدون مجوز ایرانی را چطور استعلام کنم؟
نمی شود. اگر محصول در سازمان ثبت نشده باشد، کدی برای استعلام وجود ندارد. نبود کد خودش جواب سوال شماست.
مکملی که خریده ام و مجوز ندارد را ادامه بدهم؟
تصمیم با خودتان است، ولی بدانید هیچ نهادی محتویات آن را بررسی نکرده. اگر علائم گوارشی، تپش قلب یا تغییر در آزمایش کبد و کلیه دیدید، قطع کنید و به پزشک مراجعه کنید.
منابع: اطلاعیه سازمان غذا و دارو، خبرگزاری مهر، ۶ تیر ۱۴۰۵ و گزارش خبرگزاری ایمنا. فهرست ۲۰۲۶ مواد ممنوعه: آژانس جهانی مبارزه با دوپینگ. آخرین بررسی صحت اطلاعات: ۲۳ مرداد ۱۴۰۵.
